Այսօր ամբարտակների դեմ պայքարի օրն է` հանուն գետերի, ջրի և կյանքի: Հակաամբարտակային համաշխարհային շարժման սկզբում` 1998 թ-ին, այս օրը աշխարհի ավելին քան 20 երկրներում անցկացվել են 50 բողոքի ակցիաներ, այդ թվում` Բրազիլիայում, Հնդկաստանում, Թայլանդում, Ավստրալիայում, Ռուսաստանում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում: Ավելին քան 10 հազար մարդ մասնակցություն է ունեցել ցուցադրություններում, բողոքի նամակներ ուղարկող կազմակերպություններում, գետերի մաքրման աշխատանքներում: Հաջորդ տարի մասնակիցների թիվն արդեն դարձել էր 100 հազար:
Օրվա կապակցությամբ Aysor-ը զրույցեց աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, «Հանուն կայուն զարգացման» ասոցացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանի հետ` պարզելու, թե պատնեշներն ու գետերի վրա կառուցվող ջրամբարներն ինչպիսի՞ ազդեցություններ կարող են ունենալ:
Ըստ Կ. Դանիելյանի, ջրամբարները և դրական, և բացասական ազդեցություն ունեն շրջակա միջավայրի վրա, կարող են և դրական, և բացասական դեր կատարել` կախված նրանից, թե ինչպե՞ս են կառուցվում, որտե՞ղ են կառուցում և ինչպե՞ս են շահագործվում:
«Հիմնական դրական ազդեցությունն ավելի շատ տնտեսական է. այսինքն, ոռոգման ջրի հավաքելը, ձկնաբուծության, ինչպես նաև փոխադրամիջոցների`նավերի համար օգտագործելը և այլն: Էկոլոգիական առումով դրական է, երբ, ենթադրենք, սելաֆները հավաքվում են մի տեղ, գարնանը մեծ հալոցք է լինում, և այդ ջրերը, հողը քանդելով գնալու փոխարենը, հավաքվում են` պաշտպանելով էրոզիայից, և օգտագործելի են դարձվում»,- մանրամասնեց գիտությունների դոկտորը:
Կարինե Դանելյանը տեղեկացրեց նաև, որ դրանք կարող են դրական ազդեցություն ունենալ նաև կլիմայի վրա` հատկապես չորային տարածքներում, որտեղ ստեղծվում է միկրոկլիմա:
Սրանց հետ մեկտեղ առկա են նաև բացասական ազդեցություններ: Առաջնայինը` ձկան խնդիրն է. պատնեշ կառուցելով խաթարվում է ձկան նորմալ կենսագործունեությունը:
«Եթե պատնեշը լավ չի պատրաստված, տեղի է ունենում ֆիլտրացիա դեպի ստորգետնյա ջրեր, տեղի է ունենում ճահճացում: Բացի դրանից, օրինակ, խորհրհային տարիներին բացարձակապես չէին պատրաստում տարածքը` այն ջրով լցնելու համար: Ենթադրենք, գյուղեր էին այդ վայրում տեղակայված. մարդկանց հանում էին, և հենց այդպես գյուղերի վրա ջուրը լցնում էին: Ծառերը, աղբը, գոմաղբը, ամբողջը մնում էր ջրի տակ, և այդ ջրամբարները դրական դեր կատարելու փոխարեն` բացասական դեր էին կատարում, որովհետև անմիջապես ճահճանում էին և այդտեղ ջուրը սկսում էր նեխել»,- բացատրեց է Կ. Դանիելյանը:
Ասոցիացիայի նախագահի կարծիքով, Հայաստանին ջրամբարները պետք են, բայց դրանք «չպետք է լինեն շատ մեծ, որովհետև մենք սեյսմիկ գոտում ենք, և մեծ փոփոխությունները փոխում են ուժերի ազդեցությունը և այն կարող է երկրաշարժեր առաջացնել»: Նա որպես օրինակ նշեց Եղվարդի ջրամբարը, որը շատ մեծ էին նախատեսել, և փոքրացվեց էկոլոգների բողոքներից հետո` չնայած Խորհրդային միության փլուզումից հետո դրա շինարարական աշխատանքները դադարեցվել էին և միայն վերջերս են վերսկսվել:
«Կարող էր վտանգ ներկայացնել Մարմարի գետի վրա կառուցվող ջրամբարը, որի պատվարի վրա ջուրը դեռ չլցված` մեծ ճեղք հայտնվեց: Եթե ջուրը լցնեին և այդ ճեղքը հետո առաջանար, գետն ամբողջ բնակավայրերը` Հրազդան քաղաքն էլ, ջնջելով կգնար»,- նշեց Կ. Դանիելյանը: Նա նաև հավելեց, որ այժմ նորից սկսվել է այդ ջրամբարի կառուցումը, որին իրենք ուշի ուշով հետևում են, քանի որ դա անհրաժեշտ է:
«Անընդհատ հեղեղաջրերը գալիս են Հրազդանի վրա: Բացի այդ, ավելի ճիշտ է ջուրը հավաքել և օգտագործել, և ոչ միայն անընդհատ օգտագործել Սևանի ջուրը»,- ընդգծեց Կ. Դանիելյանը:
Նշենք, որ աշխարհի 117 ամենամեծ գետերից, որոնք ունեն 1 կմ-ից ավելի երկարություն, միայն մեկ երրորդն իր գլխավոր հունի և ակունքների վրա` մինչև գետաբերան, չունի պատնեշներ կամ այլ կառույցներ: Մնացել են չկարգավորվող 43 մեծ գետերի մեծ վտակներ, ինչպիսիք են Կոնգոն, Ամազոնկան և Լենան: Չկարգավորվող գետերի մեծ մասը գտնվում է Ասիայում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում:
14.03.2009, 14:48
No comments:
Post a Comment